پس به تنظيم و چاپ كردن كتاب پرداختم و ميل داشتم كه او هم نگاهى به چاپ تازه مىافگند و ترتيبى را كه در عبارت‌بنديها و نقطه‌گذارى و رسم خطى كه اختيار كرده‌ام مىديد . ولى آن داناى سليقه و ذوق در چند ماههء اخير عمر تن به بستر بيمارى نهاده بود و چشمش به هيچ روى يارايى غلطبينى نداشت . ناچار همه كارهاى كتاب را برعهده گرفتم و هرچند يك بار پيشرفت كار را به ايشان باز مىگفتم . در يكى از روزهاى آخرين ماه عمر كه با او دربارهء لزوم افزودن فهرست اعلام و عكس رجال صحبت مىكردم با آن زبان خاص خويش گفت برو هركار مىخواهى بكن . ديگر از من كارى ساخته نيست . حال ندارم . چشم ندارم . . . اينك كه آن كتاب با نام رجال عصر مشروطيت « 1 » به دسترس دوستداران تاريخ روزگاران مشروطه‌طلبى گذاشته مىشود ، خوانندگان اين مجموعه بايد به روان يغمايى درود بفرستند كه سنگ اول را در چاپ اين اثر او گذاشت و او بود كه اين سرگذشتنامهء باارزش را از برگه‌هاى مانده و پوسيده‌اى كه از دست سيد حسن تقىزاده دريافت كرده بود به صورت مرتبى درآورد و جاودان ساخت . مرحوم يغمايى به هنگام چاپ نخستين كتاب در مجلهء يغما سخنى كوتاه دربارهء چگونگى يادداشتها و بازيافتن آنها نوشت . آن نوشته پس ازين به عنوان « پيش‌سخن » تجديد چاپ شده . مطالب اين كتاب همانطور كه يغمايى يادآورى كرده نگارش سيد ابو الحسن علوى « 2 » و از آن سال 1336 قمرى است « 3 » كه آن را در روزگار اقامت در برلين كه با كميتهء مليون ايرانى همكارى مىكرد به

--> ( 1 ) - در مجلهء يغما با نام « رجال صدر مشروطيت » چاپ شده است ولى عنوان درستى نيست زيرا شرح حال رجالى هم در اين نوشته‌ها آمده است كه در صدر مشروطيت « كاره‌اى » نبوده‌اند . اين تغيير نام را به اطلاع مرحوم يغمايى هم رسانيدم . طبعا موافق بود . ( 3 ) - مكررا ضمن شرح حالها سال 1336 بعنوان « حال » و « حاليه » ياد شده است . ( 2 ) - سيد ابو الحسن علوى فرزند سيد محمد صراف طهرانى است و سيد محمد در دورهء اول مجلس نمايندهء طهران و از مشروطه‌خواهان جدى و دلسوز بود . در دورهء استبداد صغير هم روى از عقايد خود برنتافت و در ميدان مبارزه باقى ماند و در